Gedaalde beurskoersen en binnenkort met pensioen? Wat nu?

Waar gaat het om? Iemand heeft een pensioenopbouw gehad in de vorm van een beleggingsverzekering. Binnenkort gaat hij met pensioen. Door de sterk gedaalde beurskoersen in het laatste jaar, kan hij te maken krijgen met een (soms) aanzienlijke daling van zijn pensioenpot. Hierdoor krijgt hij minder pensioen dan waarop hij rekende.

Dit vermogensverlies is niet meer te repareren door toekomstige vermogensstijgingen. Dit komt omdat onder de huidige wettelijke regels op de pensioendatum de beleggingswaarde moet worden omgezet in een vaste levenslange uitkering.

Kanttekening Zwitserleven: probleem speelt slechts in beperkt aantal situaties
Uit onderzoek binnen de portefeuille van Zwitserleven volgt dat het aantal 60-plussers dat in aandelen heeft belegd, gering is. Om te beginnen belegt men vaker in Zwitserleven MaatschappijGarantie of hebben betrokkenen belegd in het HorizonRentefonds van Zwitserleven. Dit fonds (langlopende obligaties!) heeft over 2008 een positief rendement laten zien van 6,23%.
Van de, door Tweede Kamerlid Stef Blok bedoelde tegenvaller is bij Zwitserleven dus slechts in een beperkt aantal situaties sprake.

Toch een alternatief? De knipconstructie!
Voor die situaties waar wel een dergelijke tegenvaller aan de orde is, kan de zogenaamde knipconstructie een alternatief zijn. De knipconstructie is een mogelijkheid om pensioenkapitaal te splitsen in twee delen. Deze constructie komt erop neer dat één deel wordt gebruikt voor pensioenuitkeringen die direct ingaan en gedurende 5 jaar uitkeren. Het andere deel wordt 5 jaar doorgeschoven en na afloop van die periode gebruikt om dan levenslange pensioenuitkeringen aan te kopen.

De knipconstructie is op dit moment uitsluitend in de kapitaalsfeer mogelijk, niet in de beleggingssfeer. Het kabinet neemt de suggestie van de heer Blok over om de wet aan te passen zodat deze constructie tijdelijk (tot en met 2013) ook in de beleggingssfeer kan worden gebruikt.

Kanttekening Zwitserleven: uitgangsstelling kabinet is onjuist
De uitgangsstelling van het kabinet dat "... lifecycles en de zorgplicht na 2013 hun werk hebben gedaan ..." is een onjuiste: lifecycles en zorgplicht bewerkstelligen juist op korte termijn (periode van maximaal 5 jaar) dat niet of nauwelijks in aandelen wordt en zou mogen worden belegd. Met andere woorden, een knip is het verkeerde instrument binnen de zorgplichtgedachte om een oplossing te bieden voor het gesignaleerde probleem.

Verwachting bij toepassen knipconstructie
De gedachte achter het toepassen van de knipconstructie is dat in de periode van 5 jaar de beurskoersen weer kunnen zijn gestegen: het geleden verlies van het afgelopen jaar zou dan door toekomstige stijgingen kunnen worden goedgemaakt. De periode van 5 jaar wordt gekozen om aan te sluiten bij de al bestaande knipconstructie in de kapitaalsfeer.

Kanttekening Zwitserleven: risico’s blijven aanwezig
Een beleggingsknip kan ertoe leiden dat niet nu, maar pas over 5 jaar ‘het verlies moet worden genomen’. In ieder geval is er 5 jaar de gelegenheid om de daling van het afgelopen jaar te compenseren. Dat is ‘winst’. Een garantie op een stijging kan niemand echter geven.
Daarnaast blijven de risico’s aanwezig dat bij uitstel straks sprake is van een lager renteniveau en van nieuwe overlevingstafels.  Beide risico’s leiden tot lagere uitkeringen
Het zal moeten blijken wat de effecten van de verschillende risico’s zijn of daadwerkelijk een hogere uitkering kan worden gerealiseerd.

Resterende vraagpunten Zwitserleven

Ingangsdatum en terugwerkende kracht?
Het kabinet kan de wetswijziging op een relatief snelle manier doorvoeren. Dat betekent dat de praktijk hier ook snel mee aan de slag zou kunnen. Interpretatie van het antwoord van het kabinet aan de heer Blok leidt tot de conclusie dat de beleggingsknip al vanaf 1 januari 2009 in werking moet treden. Dan is er dus sprake van terugwerkende kracht.

Zorgplicht pensioenuitvoerder?
In bepaalde situaties kunnen uitvoeringsproblemen optreden als sprake is van toeslagverlening in de uitkerende fase. Er zal uitvoeringstechnisch, rekenkundig en juridisch een frictie gaan ontstaan, omdat toeslagen voor het uitgestelde deel (moeten) worden toegekend terwijl de verzekeringsdekking op beleggingsbasis plaatsvindt. Dit is iets wat niet bij elkaar hoort en ook niet bij elkaar kan horen.

Shopmogelijkheid na afloop van 5-jaarsperiode?
Een vraag die ook opkomt, is of na afloop van de 5-jaarsperiode de mogelijkheid bestaat om de waarde van de beleggingspot over te dragen aan een andere pensioenuitvoerder. De huidige wettekst staat dit niet toe. Maar er is nog 5 jaar de tijd om dat te regelen als de wetgever dat zou willen.

Mutaties mogelijk in 5-jaarsperiode?
Het venijn zit voor betrokkene overigens in de staart van het antwoord van het kabinet: "de samenstelling van deze portefeuille blijft in de knipperiode ongewijzigd". Dat betekent dat er geen enkele mutatie in de portefeuille (de door de deelnemer gekozen mix van fondsen) mogelijk is. Een deelnemer zal zich moeten realiseren dat hij niet langer aan het stuur zit.

Drs. Poul Gelderloos
Zwitserleven
FiZie, Fiscale en juridische zaken & beleid