Betalingsvoorbehoud en het eenzijdige wijzigingsbeding

De laatste tijd ontvangen wij veel vragen over en verzoeken van werkgevers die gebruik willen maken van het betalingsvoorbehoud of het eenzijdige wijzigingsbeding. Dit in verband met (zeer) tegenvallende bedrijfsresultaten. Na het lezen van dit artikel bent u op de hoogte van de betekenis van deze begrippen en van de mogelijkheden en beperkingen.

Wat is betalingsvoorbehoud en eenzijdig wijzigingsbeding?
Een betalingsvoorbehoud houdt in dat de bijdrage van de werkgever aan een lopende pensioenregeling tijdelijk wordt verminderd of helemaal wordt stopgezet. De werknemersbijdrage wordt in dat geval wel doorbetaald.
Een eenzijdig wijzigingsbesluit houdt in dat de werkgever zonder instemming van de werknemers de pensioentoezegging wijzigt, maar de premiebetaling wordt voortgezet op basis van de gewijzigde pensioentoezegging. Uiteraard houdt de wijziging altijd een versobering in.

Betalingsvoorbehoud 
Het bestaan van het betalingsvoorbehoud moet worden vastgelegd in de pensioenovereenkomst, het pensioenreglement, de uitvoeringsovereenkomst en de startbrief. De werkgever kan alleen gebruik maken van het betalingsvoorboud als sprake is van een ingrijpende wijziging van omstandigheden. Een verslechterde financiële situatie van de onderneming is hier een voorbeeld van. De werkgever kan zich hier echter niet zomaar op beroepen. Er moet echt aangetoond worden door middel van schriftelijke stukken (accountantverklaring) dat het financieel erg slecht gaat met de onderneming. De werkgever moet dus in financieel onvermogen verkeren.

Als de werkgever gebruik maakt van het betalingsvoorbehoud, wijzigt de pensioenovereenkomst als zodanig niet. Alleen de bijdrage van de werkgever aan de bestaande pensioenregeling wordt tijdelijk verminderd of stopgezet en niet de werknemersbijdrage.

Eenzijdig wijzigingsbeding
Onder bepaalde voorwaarden kan de werkgever de pensioenovereenkomst (en daarmee het pensioenreglement) zonder instemming van de deelnemers wijzigen. Allereerst moet de bevoegdheid tot eenzijdige aanpassing van de pensioenovereenkomst schriftelijk zijn vastgelegd. Daarnaast geldt hier dat de werkgever zich niet zo maar op dit wijzigingsbeding kan beroepen. De werkgever kan dit alleen maar doen, als de werkgever een zodanig zwaarwegend belang heeft bij wijziging van de pensioenovereenkomst dat het belang van de werknemer daarvoor naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid moet wijken. Een dreigend faillissement kan een zwaarwegend belang zijn. Als er binnen de onderneming een ondernemingsraad bestaat, is instemming van de ondernemingsraad vereist.

Verschil tussen betalingsvoorbehoud en eenzijdig wijzigingsbeding
Bij een betalingsvoorbehoud blijft de pensioenregeling formeel gezien helemaal in stand en wordt deze dus niet gewijzigd. Alleen de werkgeversbijdrage wordt tijdelijk verminderd of stopgezet. Bij een eenzijdig wijzigingsbeding wordt de pensioenregeling wel gewijzigd. Dit is een belangrijk verschil tussen gebruikmaking van een eenzijdig wijzigingsbeding en van een betalingsvoorbehoud.

Aan welke andere punten moet de werkgever nog meer denken?
Als de werkgever van plan is om gebruik te maken van het voorbehoudartikel, moet hij dit onmiddellijk schriftelijk mede te delen aan Zwitserleven, aan de deelnemers en aan andere personen van wie de pensioenaanspraken worden aangetast.  Ook is het verstandig om eerst bij het UWV aan te kloppen, voordat de werkgever gebruik maakt van het betalingsvoorbehoud. Bij een betalingsonmacht, zoals het verkeren in surseance van betaling, kan het UWV besluiten het loon tijdelijk door te betalen namens de werkgever. En mogelijk gaat daarmee ook de pensioenopbouw tijdelijk door.

mr. Rachel van den Braak
Juridische Zaken
Praktijkgroep Pensioenrecht, Fizie & Beleid
Fizie@zwitserleven.nl