De Hoge Raad schiet een gat in de belastingheffing op pensioenen

De hoogste rechter in Nederland (de Hoge Raad) heeft vorige maand geoordeeld dat het niet is toegestaan een conserverende aanslag over de waarde van de pensioenaanspraken op te leggen aan emigranten. Een conserverende aanslag (door Nederland) is in deze situaties in strijd met de goede trouw die bij de toepassing van de belastingverdragen in acht moet worden genomen. Wat is er aan de hand?

De systematiek van belastingheffing over pensioen
Over de opgebouwde pensioenaanspraken betaalt de werknemer pas belasting als hij het pensioen daadwerkelijk geniet. Niet het moment dat pensioen wordt opgebouwd, maar het moment dat de uitkeringen worden ontvangen is dus doorslaggevend. Dit wordt ook wel de omkeerregel genoemd.

Als iemand emigreert die pensioen in Nederland heeft opgebouwd, geniet hij zijn pensioenuitkeringen in het buitenland. Volgens veel van de door Nederland afgesloten belastingverdragen vindt in dat geval de belastingheffing in het buitenland plaats. Nederland heeft dan dus de aftrek in de opbouwperiode fiscaal ‘gesubsidieerd’, maar ziet de belastingheffing over de uitkeringen ‘aan zijn neus voorbijgaan’. Op zich geen probleem, omdat dat die spelregels internationaal zijn afgesproken.

Heffing aan de grens voor emigranten
In veel landen is de belastingheffing over pensioenuitkeringen lager dan in Nederland. Of bestaat er de mogelijkheid om het pensioen tegen een ‘schappelijk’ tarief af te kopen. Om te voorkomen dat dat laatste gebeurt wordt direct voorafgaand aan de emigratie de waarde van het hele pensioen door Nederland progressief belast. Daarnaast wordt revisierente (maximaal 20%) geheven.

Heffing van belasting en revisierente vindt plaats door een zogenaamde conserverende aanslag, dat is een belastingaanslag die wel wordt opgelegd, maar nog niet wordt geïnd. De Belastingdienst kan gedurende tien jaar uitstel van betaling voor de verschuldigde inkomstenbelasting en revisierente verlenen. Conserverende aanslagen worden alleen ingevorderd bij een zogenoemde 'verboden handeling', zoals het afkopen van het opgebouwde pensioen. Als er in de tien jaar na emigratie geen verboden handelingen met het pensioen worden verricht, hoeft de emigrant de Nederlandse aanslag niet meer te betalen.

De arresten van de Hoge Raad
De Hoge Raad heeft medio juni geoordeeld dat Nederland geen conserverende aanslag over de waarde van de pensioenaanspraken mag opleggen aan mensen die emigreren. De Hoge Raad is van mening dat een conserverende aanslag in deze situaties in strijd is met de goede trouw die bij de uitleg en de toepassing van de belastingverdragen in acht moet worden genomen.

Gevolgen voor het Nederlandse fiscale systeem
De arresten van de Hoge Raad slaan per direct een gat in de Nederlandse belastingsystematiek. Nog voordat het parlement op zomerreces is gegaan, is een wetsvoorstel ingediend en aangenomen om dat gat te dichten. De inhoud en strekking van dat wetsvoorstel kunt u lezen in het artikel “Flitsende pensioenwetgeving”.